ضابط قوه‌ قضاییه در ایران کسی است که بر اساس قانون، تحت نظارت و تعلیمات مقام قضایی (قاضی دادسرا یا دادگاه) وظیفه‌ی کشف جرم، حفظ آثار و دلایل آن، جلوگیری از فرار متهم، اجرای دستورهای قضایی و انجام برخی اقدامات مقدماتی در فرایند دادرسی را بر عهده دارد.

 تعریف قانونی

بر اساس ماده ۲۸ قانون آیین دادرسی کیفری (۱۳۹۲):

«ضابطان دادگستری مأمورانی هستند که تحت نظارت و تعلیمات مقام قضایی در کشف جرم، بازجویی مقدماتی، حفظ آثار و دلایل جرم، جلوگیری از فرار و مخفی شدن متهم و اجرای تصمیمات قضایی اقدام می‌کنند.»

 انواع ضابطان

۱. ضابطان عام:

• مأموران نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (پلیس).
• در کل کشور صلاحیت دارند مگر در مواردی که قانون محدود کرده باشد.

۲. ضابطان خاص:

اشخاص یا نهادهایی که در حدود وظایف خاص خود و با کسب نظارت قضایی عمل می‌کنند، مانند:

• مأموران سازمان اطلاعات سپاه و وزارت اطلاعات (در امور امنیتی مربوط).
• مأموران زندان‌ها در حدود مقررات.
• مأموران سازمان محیط زیست و منابع طبیعی.
• مأموران تعزیرات حکومتی و گمرک.
• بازرسان کار و بهداشت (در حوزه جرایم مرتبط با کار و بهداشت کار).

 شرایط و آموزش ضابطان

بر اساس ماده ۲۹ قانون آیین دادرسی کیفری:

ضابط دادگستری باید:

• کارت ویژه ضابطیت از رئیس قوه‌ قضاییه داشته باشد،
• تحت آموزش‌های قانونی لازم قرار گرفته باشد،
• تحت نظارت مقام قضایی عمل کند.

در غیر این صورت، اقداماتش از حیث قانونی فاقد اعتبار است.

 نمونه اقدامات ضابطان

• دستگیری متهم با دستور قاضی یا در جرایم مشهود.
• بازرسی از صحنه جرم.
• جمع‌آوری دلایل و آثار جرم.
• تحویل متهم و دلایل به مرجع قضایی.
• اجرای احکام و قرارهای صادره.