امنیت و حفاظت از گردشگران
براساس آیین نامه اجرایی موسسات خدمات حفاظتی و مراقبتی ابلاغیه ستاد کل نیروهای مسلح به فرماندهی محترم نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مراقبت از گردشگران داخلی و خارجی به شرکتهای دارای رتبه یکم از جمله موسسه تامین گستر گیلان سپرده شده است که مرکز انتظام پلیس پیشگیری فراجا در این خصوص مجوز رسمی صادر نموده است و در راستای این ماموریت مهم و خطیر اقداماتی به شرح ذیل در حال انجام است.
اقداماتی که تامین گستر گیلان انجام میدهد:
برای ارائه یک پاسخ جامع و دسته بندی شده، اقدامات شرکتهای امنیتی را میتوان به چند حوزه کلیدی تقسیم کرد:
۱. ارزیابی و مدیریت ریسک (Risk Assessment and Management)
اولین و اساسیترین قدم، درک محیط و شناسایی تهدیدات بالقوه است.
- تحلیل ریسک مقصدی (Destination Risk Analysis): شرکتها باید به طور مداوم وضعیت سیاسی، اجتماعی، نرخ جرم و جنایت، و خطرات طبیعی (مانند بلایای طبیعی) در مناطق توریستی پرتردد را رصد کنند.
- شناسایی تهدیدات خاص: برای گردشگران خارجی، ریسکهایی مانند آدمربایی، کلاهبرداریهای سازمانیافته، و تروریسم باید به طور ویژه مورد توجه قرار گیرند.
- برنامهریزی واکنش به بحران (Crisis Response Planning): تدوین پروتکلهای مشخص برای مواقع اضطراری مانند حوادث، بیماریهای همهگیر، یا ناآرامیهای مدنی.
۲. امنیت فیزیکی و حفاظت شخصی (Physical Security and Personal Protection)
این بخش شامل اقدامات عملی در محل حضور گردشگران است.
- تأمین امنیت در محل اقامت: همکاری با هتلها و محلهای اسکان برای نصب و نگهداری دوربینهای مداربسته، کنترل دسترسی، و آموزش پرسنل هتل در زمینه پروتکلهای امنیتی.
- بادیگارد و اسکورت (Executive Protection): ارائه خدمات محافظت شخصی برای گردشگران یا گروههایی که در معرض ریسک بالاتری قرار دارند (مانند افراد بسیار ثروتمند یا مقامات).
- گشتزنی و نظارت: برقراری گشتهای منظم در مسیرهای گردشگری اصلی و اماکن پرتردد.
۳. پشتیبانی و واکنش اضطراری ۲۴/۷ (24/7 Support and Emergency Response)
یکی از بزرگترین دغدغههای گردشگران، دسترسی به کمک در مواقع اضطراری است.
- خطوط تماس اضطراری چندزبانه: ایجاد مرکز تماس شبانهروزی که اپراتورهای آن قادر به برقراری ارتباط به زبانهای رایج بینالمللی باشند.
- هماهنگی با نیروهای محلی: برقراری ارتباط مؤثر و سریع با پلیس، اورژانس، و سفارتخانهها برای تسهیل امور در زمان بروز حادثه.
- خدمات پشتیبانی پیش از سفر: ارائه اطلاعات در مورد بایدها و نبایدهای امنیتی منطقه قبل از ورود گردشگر.
۴. امنیت سایبری و اطلاعاتی (Cyber and Information Security)
با افزایش استفاده از فناوری، امنیت دادهها و ارتباطات اهمیت یافته است.
- پیشگیری از کلاهبرداریهای مالی: آموزش کارکنان و گردشگران در مورد خطرات فیشینگ، کارتهای اعتباری جعلی، و سرقت هویت.
- تأمین ارتباطات امن: برای گردشگران خاص، ممکن است نیاز به تأمین تجهیزات ارتباطی رمزنگاری شده باشد.
۵. آموزش و آگاهیرسانی (Training and Awareness)
بخش بزرگی از امنیت، به رفتار خود گردشگر بستگی دارد.
- برگزاری کارگاههای آموزشی: برگزاری جلسات کوتاه برای گردشگران در مورد فرهنگ محلی، قوانین، و خطرات رایج (مثلاً هشدار در مورد مناطق خطرناک یا شیوه برخورد با فروشندگان خیابانی متخلف).
- تولید محتوای آموزشی: ارائه بروشورها، اپلیکیشنها یا پیامهای متنی حاوی نکات امنیتی مهم به زبانهای مختلف.
به طور خلاصه، شرکتهای امنیتی باید یک رویکرد پیشگیرانه (Proactive) در برابر تهدیدات و یک رویکرد واکنشی (Reactive) بسیار سریع برای مدیریت بحران داشته باشند تا سفری ایمن و لذتبخش برای گردشگران فراهم کنند.
استانداردهای امنیتی گردشگری در یک کشور معمولاً توسط دولت تعیین و توسط نهادهای مختلفی مانند وزارت کشور، پلیس گردشگری، وزارت میراث فرهنگی و گردشگری و همچنین بخش خصوصی (مانند شرکتهای امنیتی و هتلها) پیادهسازی میشود. این استانداردها معمولاً مجموعهای از قوانین، مقررات و بهترین شیوهها هستند که در سه سطح اصلی دستهبندی میشوند:
۱. سطح کلان (دولتی و قانونی)
این سطح چارچوب کلی امنیت را فراهم میکند و شامل تعهدات ملی است:
- تأسیس پلیس گردشگری تخصصی: بسیاری از کشورها یگانهای ویژهای از پلیس را آموزش میدهند که علاوه بر دانش امنیتی، با زبانها و فرهنگهای بینالمللی آشنا هستند و وظیفه اصلی آنها حفاظت از گردشگران است.
- نظارت بر زیرساختهای حیاتی: تعیین استانداردهای امنیتی سختگیرانه برای فرودگاهها، گمرک، پایانهها و حمل و نقل عمومی که مستقیماً با گردشگران در ارتباط هستند (مانند مقررات ICAO برای فرودگاهها).
- معاهدات بینالمللی: پایبندی به معاهدات بینالمللی در زمینه مبارزه با تروریسم، قاچاق انسان، و جرم سازمانیافته که مستقیماً امنیت گردشگران را تحت تأثیر قرار میدهد.
- سیستم هشداردهی ملی: وجود یک سیستم هماهنگ برای اطلاعرسانی سریع به گردشگران در صورت وقوع حوادث غیرمترقبه (مانند زلزله، سیل یا شیوع بیماری).
۲. سطح عملیاتی (بخش خدمات و اماکن)
این سطح مربوط به اجرای روزمره امنیت در مکانهایی است که گردشگران از آنها استفاده میکنند:
- استانداردهای هتلداری و اقامتگاه:
- الزام به نصب سیستمهای اعلام حریق و اطفاء حریق مطابق با استانداردهای بینالمللی.
- الزام به آموزش کارکنان در زمینه خروج اضطراری و کمکهای اولیه.
- الزام به داشتن سیستمهای کنترل دسترسی قوی (قفلهای کارتی، نگهبانی).
- استانداردهای حمل و نقل:
- بازرسیهای دورهای ایمنی وسایل نقلیه توریستی (اتوبوسها و مینیبوسها).
- الزام رانندگان به داشتن گواهینامههای تخصصی بینالمللی در صورت نیاز.
- ایمنی مواد غذایی و بهداشت:
- نظارت شدید بر رستورانها، کافهها و مراکز تهیه غذا برای جلوگیری از مسمومیتهای غذایی که میتواند به اعتبار یک مقصد لطمه بزند. این شامل بازرسیهای بهداشتی منظم توسط سازمانهای ذیربط است.
۳. سطح آگاهیرسانی و توانمندسازی گردشگر
امنیت مدرن بر پایه توانمندسازی خود گردشگر بنا شده است:
- ارائه توصیههای سفر (Travel Advisories): انتشار منظم توصیههای امنیتی و بهداشتی توسط وزارت امور خارجه یا سفارتخانههای خارجی مقیم کشور، که باید مبتنی بر دادههای واقعی باشد.
- مکانیسمهای گزارشدهی ساده: فراهم کردن اپلیکیشنها یا شمارههای تماس ساده برای گزارش سریع هرگونه مشکل، سرقت یا کلاهبرداری به مقامات مربوطه.
- ترویج بیمه مسافرتی: تشویق گردشگران به خرید بیمهنامههای جامع که پوشش پزشکی و امنیتی مناسبی را فراهم کند.
نکته مهم: سطح و کیفیت اجرای این استانداردها در هر کشوری متفاوت است و به میزان سرمایهگذاری دولت در بخش گردشگری و امنیت عمومی بستگی دارد. کشورهایی که به شدت به گردشگری متکی هستند، معمولاً سیستمهای امنیتی بسیار پیشرفتهای برای اطمینان از بازگشت گردشگران ایجاد میکنند.
باید توجه داشت که ساختار امنیت گردشگری در ایران تلفیقی از قوانین عمومی و نهادهای تخصصی است که عمدتاً بر عهده قوای انتظامی و سازمانهای دولتی مربوطه است.
در ایران، استانداردها و اجرای امنیت گردشگران عمدتاً از طریق نهادهای زیر پیگیری میشود:
۱. نهادهای اصلی مسئول امنیت گردشگران در ایران
- پلیس گردشگری (زیر مجموعه فراجا): این واحد وظیفه اصلی برقراری امنیت و حفظ آرامش گردشگران در اماکن تاریخی، موزهها، و مسیرهای گردشگری را دارد. وظایف آن شامل برخورد با آزاردهندگان، کلاهبرداریهای احتمالی و ارائه راهنماییهای اولیه است.
- وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی: این وزارتخانه مسئول اصلی تعریف استانداردها و مقررات مربوط به خدمات گردشگری و نظارت بر رعایت آنها توسط هتلها، آژانسها و راهنمایان تور است.
- نیروی انتظامی (فراجا) و پلیس اماکن عمومی: این نیروها بر امنیت عمومی شهرها نظارت دارند و استانداردهایی را برای کسبوکارها (هتلها، رستورانها، مغازهها) تعیین میکنند که شامل الزام به نصب دوربینهای مداربسته، داشتن نگهبان، و رعایت مقررات اخلاقی و اجتماعی است.
- شرکتهای امنیتی خصوصی: این شرکتها (که فعالیت آنها زیر نظر پلیس پیشگیری و وزارت کشور است) معمولاً در بخش خصوصی مانند هتلهای بزرگ، مجموعههای تفریحی یا تورهای خاص به کار گرفته میشوند تا امنیت فیزیکی و کنترل دسترسی را بر اساس پروتکلهای تعیین شده دولتی تأمین کنند.
۲. استانداردهای کلیدی برای امنیت گردشگران
استانداردهای امنیتی در ایران، مانند بسیاری از کشورهای دیگر، بر دو محور امنیت عمومی و امنیت اختصاصی گردشگری استوار است:
| حوزه استاندارد | جزئیات و الزامات |
|---|---|
| امنیت محل اقامت (هتلها) | الزامات فیزیکی: نصب دوربینهای مداربسته در فضاهای عمومی، وجود صندوق امانات استاندارد در اتاقها یا پذیرش، کنترل ورودی/خروجی افراد، و داشتن نگهبان آموزشدیده. آموزشی: آموزش پرسنل هتل برای برخورد با موارد اضطراری (آتشسوزی، پزشکی) و گزارشدهی سریع به پلیس. |
| استانداردهای حمل و نقل | اجباری بودن بازرسیهای فنی و ایمنی سالانه برای وسایل نقلیه عمومی. ارائه خدمات ویژه توسط آژانسها که شامل استفاده از رانندگان مورد تأیید و دارای مجوز است. الزامات بیمهای برای مسافران داخلی و خارجی. |
| امنیت اطلاعاتی و آگاهیرسانی | بخش دولتی: ارائه شمارههای اضطراری چندرقمی (مانند ۱۱۰، ۱۱۵، ۱۲۵) و تلاش برای بهبود خدمات راهنمایی به زبانهای بینالمللی در مناطق توریستی. بخش خصوصی (آژانسها): ارائه اطلاعات لازم به گردشگران خارجی در مورد قوانین پوشش و رفتاری، مناطق ممنوعه یا حساس. |
| مدیریت بحران | وجود طرحهای کشوری برای مواقع بحرانی (مانند زلزله، سیل) که در آن پروتکلهای ویژه برای خروج و کمکرسانی به گردشگران خارجی و داخلی تعریف شده است. |
۳. نقش شرکتهای امنیتی خصوصی
همانطور که در پاسخ قبلی اشاره شد، شرکتهای امنیتی خصوصی در ایران نمیتوانند جایگزین نیروهای دولتی شوند، اما نقش مهمی در تکمیل امنیت در بخش خصوصی دارند:
- حفاظت فیزیکی اماکن: تأمین نگهبان برای ورودی و محوطه هتلها، مراکز خرید نزدیک به جاذبههای توریستی و مجموعههای تفریحی.
- امنیت رویدادها: تأمین امنیت فیزیکی در جشنوارهها، همایشها و رویدادهایی که تعداد زیادی گردشگر در آن حضور دارند.
- خدمات ویژه (در صورت مجوز): ارائه خدمات اسکورت یا محافظت شخصی برای گردشگران خاص با هماهنگی و نظارت نهادهای انتظامی ذیربط.
نتیجهگیری:
امنیت گردشگران در ایران به صورت متمرکز و تحت مدیریت قوی نیروهای انتظامی و سازمانهای دولتی تعریف میشود. استانداردهای تعیینشده، الزامآور هستند و بر ایمنی فیزیکی، بهداشت و انطباق با قوانین داخلی تمرکز دارند. نقش شرکتهای امنیتی، اجرای این استانداردها در محیطهای تحت مالکیت بخش خصوصی است.
موسسه تامین گستر گیلان نیز با توجه به اهمیت موضوع رعایت این موضوعات با اهمیت پیگیری مینماید.